Oleh Harapan Situmorang.
@Pemerhati Pendidikan & Sosial
DALAM Kamus Besar Bahasa Indonesia, Edisi Ketiga, Balai Pustaka, 2001 menjelaskan : Ulos adalah selendang tenunan Batak, biasa dipakai dalam upacara adat (perkawinan, memasuki rumah, kematian dsb). Ulos ; selendang ; kain tradisional dan khas suku Batak.
Cara pembuatan Ulos serupa dengan cara membuat Songket khas Melayu yaitu menggunakan alat tenun bukan mesin.
Ulos didominasi dengan warna merah, hitam, dan putih yang dihiasi ragam tenunan dari emas dan perak. Sejarah Ulos sudah ada sejak abad 14, kemunculan Ulos bersamaan dengan masuknya alat tenun tangan dari India. Namun di lain pihak menyatakan bahwa 4000 tahun yang lalu Ulos sudah ada menjadi salah satu warisan jenis kain (selendang) khas suku Batak.
Ulos bukan sekedar kain (selendang), namun sehelai Ulos mengandung makna yang mendalam, ada filosofi dalam setiap Ulos khas suku Batak.
Falsafah : “Dalihan Na Tolu Paopat Sihal-sihal”, sangat berkaitan dengan Ulos yang menjadi simbol kehangatan dan persaudaraan.
Ulos sebagai salah satu warisan budaya Indonesia, olehnya Kemendikbud 17 Oktober 2014 menetapkan 17 Oktober sebagai Hari Ulos Nasional.
Sada turpuk na ringkot situtu do di adat Batak na mangulosi ; Tarsongon on ma filosofina : Halason (mangkasiholi na las) do dirajumi angka ompungta na jolo, sada sian angka silehon ngolu tu pamatangta. Mardomu do i huhut ala di angka tano pardolohan (dolokdolok) do inganan nasida dohot tano na hornop na timbo, dao diginjang ni sisik ni tao/laut, i ma angka inganan na ngali ma mambahen jolma i mangkasiholi na las i ma halason i.
Tarida do di umpasa na mandok : “Sinuan bulu sibahen na las ; Sinuan partuturan sibahen na horas”.
Asa disuan halak pe bulu humaliang huta, ndada holan manjaga musu sinangkapanna, alai dohot do umbahen asa las huta i, ai ditahan bulu i ma antong alogo na sai marunggisunggis di tano pardolohan (dolokdolok) sohorhon ngali ni ari na mangkihik manang na marsigirgir.
I do asa tolu unsur/rongkan sibahen ngolu dirajumi angka ompungta na jolo i ma : Mudar, Hosa dohot Halason.
Asa ianggo halason sai na tabo, na pinarsinta jala na hinaholongan do i tongtong. Laos i do alana umbahen na nidok “las roha” molo ro tu iba na tabo, na hinalomohon manang na pinarsinta ni roha.
![]()
Unik/tandi do istila “las roha” on. Tarida do i molo tatangkasi angka hata sileban na marlapatan “las ni roha” :
“Gembira” manang “sukacita” di hata Indonesia. “Joyful” di hata Inggris, dohot na asingna i. Di sasude hata sileban i, ndang adong disi na paboahon “las”.
Tolu do sibahen na las di roha ni ompungta sijolojolo tubu i ma : mata ni ari, api/gara dohot ulos. Ia mata ni ari ndang apala dipingkiri halak i, ai sandirina do i sai mullop ganup ari, sipata olo do diholomi ombun nang udan gabe ndang las mata ni ari.
Ia api/gara mura do i nian patupaon, alai hurang hantus/praktis i pangkeon borngin i laho palashon pamatang, ai ingkon sai jagajagaon do i, hape iba porlu modom. Alai tung asing do ianggo ulos, ai holan mameakhon / manguloshon ulos i do tu dagingniba, gabe las ma iba. Alani i, ganup hali naeng patupahon silas ni roha ni ianakkonna, angka ompungta na jolo, sai ulos do dilehon, alani porlu/ringkot ni ulos i tu ngolu siapari. Laos pahean na uli do huhut ulos i sialithononhon laho tu pesta/ulaon manang laho tu onan ditingki mangebang.
Jadi toho do tu ulos hata ni umpasa : “Sidua uli songon na mangan poga ; Malum sahit, bosur butuha”. Ujungna gabe masuk/turpuk adat ma na mangulosi i, jala maraturan/marhapeahan i ma :
1. Holan tu na ditoru ni tuturniba do iba mangalehon ulos/mangulosi. Rupa ni : Hula-hula tu parboruon/pamoruon ; Natoras tu ianakkon ; Amangboru tu maen ; Haha tu anggi.
2. Ingkon ulos na suman do lehonon, ndang boi asal ulos. Rupa ni : Ragidup songon ulos pargomgom tu ina ni hela ; Sibolang manang Ragihotang songon ulos passamot tu ama ni hela ; Laos sisongon i do lehonon songon ulos hela ; Ragidup tu boru songon ulos mula gabe (ditingki tumagam haroan buhabajuna)
Mangihuthon/parpeakna di pamangkena, tolu mansam do ulos i ma :
1. Siabithononhon : Ragidup ; Sibolang ; Runjat ; Jobit ; Simarinjamisi ; Ragipangko, dohot angka na asing.
2. Sihadangkononhon (Sampesampe) : Sirara ; Sumbat ; Bolean ; Mangiring ; Surisuri ; Sadum, dohot angka na asing.
3. Sitalitalihononhon : Tumtuman ; Mangiring ; Padang Ursa, dohot angka na asing.
Tung songon on pe na boi tarpatorang taringot “Falsafah Ulos dohot na mangulosi”, atik adong na silap jala na lipe, jumolo ma ahu marsantabi. ***
